هورمون تستوسترون یک هورمون تولید شده توسط بدن انسان است. به طور عمده این هورمون در مردان توسط بیضه تولید می شود. تستوسترون بر ظاهر مرد و رشد جنسی تأثیر می گذارد. این هورمون باعث تولید اسپرم و همچنین لذت جنسی مرد می شود. همچنین به ساخت عضله و توده استخوانی کمک می کند. میزان تستوسترون یک مرد به طور معمول با افزایش سن کاهش می یابد. حداقل میزان کل تستوسترون طبیعی یک مرد حدود ۳۰۰ نانوگرم در هر دسی لیتر (ng/dL) است. حد بالا بسته به شرایط آزمایشگاه حدود ng/dL ۸۰۰ می باشد. تولید تستوسترون به طور معمول با سن کاهش می یابد. اگر تستوسترون بیشتر از حد کاهش یابد، مردان ممکن است طیف وسیعی از علائم را تجربه کنند. این حالت می تواند باعث تغییرات جسمی و احساسی و جنسی در مردان شود. برخی مردان سطح تستوسترون پایینی دارند که این حالت هیپوگنادیسم یا تستوسترون پایین نامیده می شود.
تستوسترون پایین در مردان زیر 30 سال کمتر است؛ اما در هر صورت می تواند رخ دهد. عوامل مؤثر در بروز این مشکل شامل موارد زیر است:
مردان مبتلا به مشکلات سلامتی خاص نیز مستعد تستوسترون پایین هستند. برخی از این مشکلات عبارتند از:
برخی موارد تستوسترون پایین می تواند با سایر شرایط پزشکی از جمله موارد زیر مرتبط باشد:
نشانه های جنسی و غیرجنسی از تستوسترون پایین وجود دارند. نشانه های جنسی عبارتند از:
نشانه های غیر جنسی عبارتند از:
تشخیص تستوسترون پایین با سابقه علائم و نشانه های فرد همراه با معاینه فیزیکی و سپس آزمایشات آزمایشگاهی برای بررسی سطح تستوسترون آغاز می شود.
انواع تست های آزمایشگاهی تستوسترون:
آزمایش تستوسترون مهم ترین آزمایش خون برای تشخیص تستوسترون پایین است. برای کمک به کنترل تغییرات روزانه سطح تستوسترون، باید بعد از رعایت ناشتایی صبحگاهی نمونه خون گرفته شود. سطح تستوسترون معمولاً حداقل در دو روز مختلف برای تأیید نتایج نمونه گیری می شود. حدود 30٪ از مردان با نتیجه اولیه تستوسترون پایین، پس از اندازه گیری مکرر، سطح طبیعی دارند. تستوسترون همچنین برای نظارت بر درمان اندازه گیری می شود.
LH هورمونی است که تولید تستوسترون را تحریک می کند و FSH با تولید اسپرم در ارتباط است. این آزمایشات برای کمک به تشخیص بین تستوسترون کم ناشی از مشکل بیضه از تستوسترون کم ناشی از مشکلی که از غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس ایجاد می شود، با هم استفاده می شوند. وقتی سطح LH و FSH زیاد باشد و تستوسترون کم باشد، این نشان می دهد که علت کمبود تستوسترون از بیضه ها نشات می گیرد. هنگامی که LH و FSH طبیعی یا کم باشد، این نشان می دهد که یک مشکل هیپوفیز زمینه تستوسترون پایین است. LH و FSH طبیعی معمولاً با تستوسترون پایین مرتبط با سن دیده می شود.
پرولاکتین یک هورمون ترشح شده از هیپوفیز است. اگر غده هیپوفیز علت مشکوک تستوسترون پایین باشد، این تست درخواست داده می شود. سطح بالای پرولاکتین ممکن است مشکلات هیپوفیز مانند تومور را نشان دهد. پرولاکتین بالا به هر علتی می تواند عملکرد طبیعی بیضه را مختل کند.
برخی آزمایشات ممکن است برای مردان تحت درمان جایگزین تستوسترون انجام شود تا از طریق آن عوارض جانبی کنترل شود. برخی از نمونه ها عبارتند از:
هموگلوبین ممکن است از نظر افزایش گلبول های قرمز خون (پلی سیتمی) کنترل شود. پلی سیتمی می تواند عارضه جانبی درمان جایگزینی تستوسترون باشد و منجر به مشکلات عروقی مانند لخته شدن خون شود.
برای بررسی سطح ناسالم چربی استفاده می شود.
برای غربالگری سرطان پروستات استفاده می گردد.
از تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) مغز گاهی برای بررسی غده هیپوفیز و هیپوتالاموس استفاده می شود. برای بررسی تغییرات در تراکم استخوان به دلیل کم بودن تستوسترون، ممکن است از تراکم مواد معدنی استخوان Dexa-Scan (جذب انرژی سنجش اشعه ایکس با دو انرژی) یا DXA استفاده شود.
شواهد ثابتی وجود دارد که تستوسترون پایین ممکن است سایر بیماری های جدی را زمینه سازی کند و مردان مبتلا به تستوسترون پایین شانس بیشتری برای مرگ زود هنگام نسبت به مردان با سطوح بالاتر تستوسترون دارند. یک تحقیق بزرگ رابطه معکوس بین سطوح تستوسترون خون و مرگ و میر ناشی از بیماری های قلبی عروقی و همه علل» را نشان داده است. مطالعه دیگری به این نتیجه رسید که عدم وجود تستوسترون در مردان مسن با افزایش خطر مرگ در طی 20 سال آینده، مستقل از عوامل خطر متعدد و بیماری های مختلف پیشین همراه است. علاوه بر این، ارتباطی بین تستوسترون کم و آپنه خواب (بیماری که در آن فرد عمدتاً در طول خواب تنفس را متوقف می کند) و دیابت وجود دارد. تستوسترون پایین حتی می تواند به عنوان یک پیش بینی کننده پیشرفت دیابت و مرحله پیش دیابت استفاده شود.
انتخاب سبک زندگی سالم، از جمله ورزش، تغذیه مناسب، حفظ وزن سالم و پرهیز از مصرف بیش از حد داروهای غیرقانونی و یا الکل، می تواند به حفظ سطح تستوسترون در حد طبیعی کمک کند. هیچ روش شناخته شده ای برای جلوگیری از کمبود تستوسترون در ارتباط با شرایط ژنتیکی، آسیب بیضه یا اختلالات هیپوفیز وجود ندارد.
صرف نظر از دلیل کاهش تستوسترون، گزینه های درمانی متعددی برای افزایش تستوسترون وجود دارد. همچنین برای کاهش عوارض این وضعیت نیز درمان و راهکارهای زیادی در دسترس است. گزینه های درمانی می تواند شامل موارد زیر باشد:
در برخی از مردان استفاده از مکمل تستوسترون می تواند گزینه درمانی مناسبی باشد. می توان از طرق مختلفی تستوسترون را وارد بدن نمود، از جمله:
ورزش بیشتر و کاهش وزن می تواند روند کاهش تستوسترون را در بدن شما کند نماید. رعایت این نکات به شما کمک می کند تا بدون استفاده از مکمل ها یا رژیم غذایی خاص، سطح انرژی خود را افزایش دهید.
اگر بیشترین نگرانی شما مربوط به اختلال نعوظ است، داروهای درمان کننده اختلال نعوظ می تواند برای شما مفید باشد. این داروها با افزایش جریان خون در آلت تناسلی، باعث نعوظ می شوند. از سوی دیگر، در برخی افراد بدون دریافت تستسترون این داروها مؤثر نیستند.
برای کسانی که از بی خوابی رنج می برند، داروهای خواب آور می تواند کمک کننده باشد. رعایت نکات مربوط به خواب مناسب که به طورکلی بهداشت خواب نامیده می شود، بسیار ضروری است. یک بزرگسال روزانه باید هفت تا نه ساعت خواب داشته باشد.
تغییرات در بیضه ها می تواند نشانه یک بیماری خوش خیم شایع مانند عفونت یا کیست یا یک بیماری کمتر شایع مانند سرطان بیضه باشد. خود آزمایی بیضه ها یکی از بهترین روشهای تشخیص زودهنگام تغییرات در بیضه است. اگر در هنگام خودآزمایی بیضه توده یا تغییرات دیگری را تشخیص دادید، به متخصص اورولوژی مراجعه کنید.